नांदूरमध्यमेश्वर अभयारण्यात युरोपचा दुर्मीळ पाहुणा! अनेक वर्षांनंतर ‘पांढऱ्या महाबलाका’चे दर्शन
नाशिक : नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यात असलेल्या नांदूरमध्यमेश्वर वन्यजीव अभयारण्यात पक्षीप्रेमींसाठी आनंदाची बातमी समोर आली आहे. युरोपमधून हजारो किलोमीटरचा प्रवास करून येणारा ‘व्हाइट स्टॉर्क’ अर्थात ‘पांढरा महाबलाक’ हा पक्षी अनेक वर्षांच्या खंडानंतर अभयारण्यात दाखल झाला आहे. १२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या स्थानिक वृत्तानुसार, या पक्ष्याच्या आगमनामुळे पक्षी अभ्यासक आणि निसर्गप्रेमींमध्ये उत्सुकता निर्माण झाली आहे. <Cite refs={["turn477981search0","turn477981search2"]}/>
युरोपमधून हजारो किलोमीटरचा प्रवास
पांढरा महाबलाक हा स्थलांतरित पक्षी असून, त्याच्या प्रवासात लांब पल्ल्याचा टप्पा असतो. ऋतुमानानुसार अनुकूल हवामान, अन्नाची उपलब्धता आणि सुरक्षित अधिवासाच्या शोधात अनेक पक्षी हजारो किलोमीटरचे अंतर पार करतात. नांदूरमध्यमेश्वरसारख्या पाणथळ प्रदेशांमध्ये त्यांना खाद्य आणि विश्रांतीसाठी अनुकूल परिस्थिती मिळू शकते.
अनेक वर्षांच्या खंडानंतर या पक्ष्याची नोंद झाल्याचे वृत्त समोर आल्याने अभयारण्यातील पक्षीवैविध्याच्या दृष्टीने या घटनेला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मात्र, यापूर्वी त्याचे दर्शन नेमके कोणत्या वर्षी झाले होते, याची स्वतंत्र अधिकृत नोंद उपलब्ध झाल्यास या दुर्मीळ आगमनाचे महत्त्व अधिक स्पष्ट होईल.
पांढरे शरीर, काळ्या पंखांची टोके आणि लाल चोच
‘व्हाइट स्टॉर्क’ या पक्ष्याचे वैज्ञानिक नाव Ciconia ciconia आहे. शुभ्र पांढरे शरीर, पंखांच्या टोकांवरील काळा रंग, लांब लाल पाय आणि लांब लाल चोच ही त्याची प्रमुख ओळख आहे. त्याच्या उंच शरीरयष्टीमुळे आणि वैशिष्ट्यपूर्ण रंगसंगतीमुळे हा पक्षी सहज ओळखता येतो. <Cite refs={["turn477981search0","turn477981search2"]}/>
या पक्ष्याच्या आहारात बेडूक, लहान मासे, कीटक आणि लहान कृंतकांचा समावेश होतो. त्यामुळे तो पाणथळ परिसंस्थेतील अन्नसाखळीचा एक भाग आहे. अशा पक्ष्यांच्या उपस्थितीचा अभ्यास केल्यास त्यांच्या अधिवासातील परिस्थिती आणि जैवविविधतेविषयी माहिती मिळू शकते.
‘महाराष्ट्राचे भरतपूर’ म्हणून ओळख
नांदूरमध्यमेश्वर अभयारण्य हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या पाणथळ आणि पक्षीनिरीक्षण स्थळांपैकी एक आहे. गोदावरी आणि कादवा नद्यांच्या परिसरातील जलाशयामुळे येथे विविध प्रकारच्या स्थानिक आणि स्थलांतरित पक्ष्यांना अधिवास मिळतो. या अभयारण्याला रामसर स्थळाचा दर्जाही प्राप्त आहे.
महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीनुसार, येथे २६५ हून अधिक पक्षीप्रजाती आढळतात. त्यापैकी अनेक प्रजाती हंगामी स्थलांतर करून येथे येतात. युरोप, मध्य आशिया आणि सायबेरिया या भागांतून येणारे पक्षी या अभयारण्याच्या जैवविविधतेत भर घालतात. <Cite refs={["turn477981search2","turn477981search4"]}/>
पक्षीप्रेमींसाठी महत्त्वाची नोंद
नांदूरमध्यमेश्वरमध्ये पांढऱ्या महाबलाकाचे आगमन ही पक्षीनिरीक्षणाच्या दृष्टीने महत्त्वाची घटना मानली जात आहे. अशा दुर्मीळ पक्ष्यांच्या नोंदींमुळे पक्ष्यांच्या स्थलांतराचा अभ्यास, त्यांच्या अधिवासाचे संवर्धन आणि पाणथळ परिसंस्थांचे महत्त्व अधोरेखित होते.
या पक्ष्याचे आगमन किती काळासाठी असेल, तो अभयारण्यातील कोणत्या भागात दिसत आहे आणि त्याच्या उपस्थितीची पुढील निरीक्षणांमध्ये नोंद होते का, याकडे पक्षी अभ्यासकांचे लक्ष राहणार आहे. निसर्गाचा हा अनोखा पाहुणा नांदूरमध्यमेश्वरच्या पक्षीवैविध्यातील आणखी एका वैशिष्ट्यपूर्ण नोंदीची आठवण करून देत आहे.
